Tinh Dầu Sả Chanh ORHE

(Cymbopogon citratus STAPF.)

1. Dược liệu

-  Tên đồng danh: cỏ sả, cỏ chanh, hương mao, cà phéc (Tày), phắc châu (Thái), chà gụn (Dao)

-  Tên khoa học: Cymbopogon citratus Stapf.

-   Họ khoa học: Poaceae

2. Mô tả hình thái

Sả chanh là loại cây thân thảo sống lâu năm, mọc thành bụi, phân nhánh nhiều, cao từ 0,8-1,5m hay hơn. Thân rễ trắng hoặc hơi tím, có nhiều đốt. Rễ chùm mọc sâu vào đất, phát triển mạnh ở đất tơi xốp. Lá màu xanh hẹp hình dải thuôn dài, ngắn hơn dóng thân, phẳng, gốc hẹp, đầu họn, dài đến 0,8-1,2m. Mép lá nguyên, hơi ráp, không lông hoặc ít lông ở phần gốc. Bẹ lá cứng màu trắng xanh, thuôn dài, ôm chặt lấy nhau tạo nên thân giả (thường gọi là củ) phần gốc bẹ có thể có màu tím nhạt hoặc không. Cụm hoa gồm nhiều bông nhỏ không cuống. Trong lá có nhiều tinh dầu, dược dùng làm nguyên liệu cất tinh dầu cùng với thân (bó bẹ lá)

3. Thành phần tinh dầu

Thành phần tinh dầu thay đổi tùy theo nguồn gốc địa lý, các hợp chất như hydrocacbon terpen, alcol, cetone, esther và chủ yếu là andehyde đã liên tục được chứng minh.

Theo nghiên cứu tại vùng Tây Ấn Độ, tinh dầu chiếm 0,2 – 0,5% toàn cây, trong số đó Citral a (a) và Citral b (b) chiếm chủ yếu. Đồng phân trans Geranial chiếm 40-62% ưu thế hơn so với đồng phân cis Neral 25-38%.

                       Citral a (Geranial)                   Citral b (Neral)

 Bộ chưng cất tinh dầu

7. Tác dụng dược lý của tinh dầu

Chống nhiễm độc, kháng khuẩn

Tinh dầu Cymbopogon citratus có tác dụng dược lí trên Bacillus subtilis, Escherichia coli, Staphylococus aureus và Salmonella paratyphi và Shigella flexneri.

Chống nấm

Citral - một trong những thành phần chính của dầu - ngăn chặn sự phát triển của vi sinh vật. Tinh dầu Cymbopogon citratus có hoạt tính chống lại các loại nấm da như Trichophyton mentagrophytes, T. rubrum, Epidermophyton floccosum và Microsporum gypseum và là một trong những tác nhân tích cực nhất chống lại nấm da ở người^[22]. Các nghiên cứu khác báo cáo rằng dầu Cymbopogon citratus có hoạt tính chống lại nấm sừng hóa, 32 loại nấm ngoài  và nấm bảo quản thực phẩm^[2][12].

Dầu Cymbopogon citratus cũng có hiệu quả như một chất diệt cỏ và diệt côn trùng vì những tác dụng kháng khuẩn tự nhiên này^[14].

Giảm viêm và loại bỏ vi khuẩn

Trong nghiên cứu khoa học, Limonene, một flavonoid khác trong sả, có tác dụng giảm viêm và loại bỏ vi khuẩn.

Chữa đau đầu

Eugenol - một hợp chất có trong tinh dầu sả - tác động đến cả chất dẫn truyền thần kinh serotonin và hoạt động của tiểu cầu trong máu, hai yếu tố góp phần gây đau đầu.

Bài thuốc với Cây Sả

Giải cảm lạnh:

·         Xông cùng các lá thơm khác (bưởi, tía tô, lá tre…) giải cảm, lạnh, cúm

·         Lá sả, lá tía tô, lá kinh giới, lá ngải cứu, thêm 3 – 4 củ tỏi (thiếu một thứ cũng không được), nấu nước xông sẽ trị được nhức đầu (do thời tiết).

8.     Bài thuốc với Cây Sả

Giải cảm lạnh:

·         Xông cùng các lá thơm khác (bưởi, tía tô, lá tre…) giải cảm, lạnh, cúm

·         Lá sả, lá tía tô, lá kinh giới, lá ngải cứu, thêm 3 – 4 củ tỏi (thiếu một thứ cũng không được), nấu nước xông sẽ trị được nhức đầu (do thời tiết).

Hiện nay tinh dầu Sả chanh đã được chiết xuất và sử dụng dụng một cách tiện lợi: dùng phòng ngừa cảm cúm, xua muỗi, khử mùi.